Wie willen wij zijn?

12 juni 2026. Voor velen een vrijdag die opging in het leven van alledag. Voor mensen op de vlucht was deze dag echter van een andere orde: het was de dag waarop het nieuwe Europese Asiel- en Migratiepact officieel van kracht werd. Één van de grootste en meest ingrijpende hervormingen van het Europese asielstelsel.

Een pakket van afspraken bestaande uit strengere en snellere controles aan de buitengrenzen, nieuwe regels over wie bescherming krijgt, kortere procedures en meer onderlinge ondersteuning tussen EU-landen. In de Nederlandse praktijk betekent dit, in het kader van de ‘solidariteit’, vooral financiële ondersteuning. Experts en mensenrechtenorganisaties luidden al lange tijd de noodklok vanwege serieuze juridische en humanitaire zorgen. Is dit beleid gericht op samenwerking of op afschrikking? En wat betekent het voor mensen die op de vlucht zijn?

In Athene – het Griekse epicentrum voor mensen op de vlucht – verblijven mensen op de vlucht in erbarmelijke omstandigheden in kleine opvangkampen rondom de stad. Wie als vluchteling is erkend én geluk heeft, woont met anderen in een klein appartement, vaak tegen woekerprijzen en niet zelden onderworpen aan discriminatie. Wie dat geluk niet heeft, leeft op straat. We zien het aantal mensen in die laatste groep toenemen. Beide groepen zijn vaak zonder legaal werk. En met een gebrek aan informatie over de Griekse bureaucratie overgeleverd aan een overheid die nog steeds geen structureel plan heeft voor hun integratie.

In 2021 oordeelde de Nederlandse Raad van State dat erkende vluchtelingen – onder deze omstandigheden – niet teruggestuurd mochten worden naar Griekenland. Toch wordt met de invoering van het nieuwe pact opnieuw gekeken naar die mogelijkheid, terwijl de omstandigheden niet verbeterd zijn. De Volkskrant kopte op 14 juni jl.: ‘Nederland wil honderden asielzoekers terugsturen naar Griekenland’. En Nederland is niet het enige land dat hierover in gesprek is met Griekenland.

Het aantal mensen in de eerder beschreven omstandigheden zal de komende jaren toenemen. In Athene, in de detentiecentra die gebouwd worden, in de terugkeerhubs waar onderzoek naar wordt gedaan. En in Nederland? Wanneer vinden we als Nederland – als christenen in Nederland – dat de prijs te hoog is voor het beperken van de zogenaamde instroom. Na hoeveel mensen in onmenselijke omstandigheden zullen we eindelijk zeggen dat de grens bereikt is? Wanneer wordt het illegaal hoe wij vreemdelingen behandelen?

In de geschiedenis van het migratiebeleid zien we een patroon. De wereldoorlogen versterkten enerzijds de roep om controle op asiel en migratie, maar riepen anderzijds juist op om dit nooit meer te laten gebeuren en humanitaire principes en mensenrechten hoog te houden.
En dat is de kern van waar we vandaag staan: beschermen of begrenzen. De vraag is niet alleen wat werkt, maar vooral wie wij willen zijn. Uiteindelijk zegt migratiebeleid vrijwel niets over degene die aanklopt, en des te meer over onszelf.

Ook iets doen? Doneer en maak een onmisbaar verschil. Of steek je handen uit de mouwen en ga mee op hulpreis naar Athene in september of december. Meer informatie vind je onder ‘Hulpreizen’.